Puzzelen tegen belastingontwijking

Een binnenvaartschipper woont in Nederland en heeft een scheepvaartonderneming in Duitsland. Na een stormachtige tocht -de Lorelei ternauwernood omzeild- komt hij aan in de veilige haven van Mannheim. Daar liggen twee brieven voor hem klaar: zowel de Duitse als de Nederlandse fiscus wil heffen over zijn winst van het afgelopen jaar. Dat kan niet de bedoeling zijn!

Om dit soort scenario’s te voorkomen, hebben staten belastingverdragen met elkaar afgesloten. Ter voorkoming van dubbele belasting. Maar ze zijn ook een uitstekend middel voor belastingbesparing gebleken. Multinationals spelen verdragen en nationale wetgeving tegen elkaar uit –of maken er optimaal gebruik van- door zich op papier in een verdragsland te vestigen.

Belangen van staten

Ondertussen zijn staten ook niet van smetten vrij. Zij maken hun fiscale wetgeving aantrekkelijker voor buitenlandse bedrijven, met name door de vennootschapsbelastingtarieven te verlagen. Trump wil de Amerikaanse vennootschapsbelasting fors verlagen van 35% naar 20%. Maar ook in de ons omringende EU-landen worden forse dalingen aangekondigd of zijn al gerealiseerd. Nederland blijft uiteraard niet achter.

Ondertussen maken staten ook belastingafspraken met multinationals. Zekerheid vooraf geeft rust voor alle partijen. Althans, tenzij de Europese Commissie de belastingafspraak als staatssteun ziet. Zo gebeurde het in 2016 dat Ierland alsnog € 13 miljard moest naheffen bij Apple over de afgelopen 10 jaar. Om de gedachten te bepalen: Apple betaalde in 2014 effectief € 50 vennootschapsbelasting over € 1 miljoen winst. Dat komt neer op een belastingtarief van 0,005%.

Strijd tegen belastingontwijking

Los van de vraag wie er het meeste boter op zijn hoofd heeft: de publieke opinie is dat er iets gedaan moet worden aan agressieve belastingplanning. Want hoewel deze internationale belastingconstructies veelal legaal zijn, is het erg moeilijk uit te leggen aan een MKB-ondernemer die het volle tarief betaalt.  

Op verschillende niveaus gaat men daarom de strijd aan met internationale belastingconstructies. Zomaar wat voorbeelden:

De FIOD zet vol in op de opsporing van bedrijven die op papier in een belastingparadijs gevestigd zijn, maar feitelijk in Nederland; Onderling wisselen staten steeds meer (automatisch) informatie uit; Internationale ondernemingen moeten documenteren welke activiteiten in welk land plaatsvinden en welke winst daaraan wordt toegerekend. Schuiven met winsten naar landen die een laag belastingtarief kennen, wordt daarmee bestreden; Aan verdragen worden anti-misbruikbepalingen toegevoegd; Vanuit de Europese Unie wordt het aantal onderzoeken naar staatssteun verder uitgebreid.

De toekomst in beeld

Voor de nabije toekomst liggen er plannen klaar voor een geconsolideerde jaarrekening op Europees niveau. Daarbij is het de bedoeling dat de winst wordt toegerekend aan de EU-landen waar de winst feitelijk wordt verdiend. De juiste stukjes op de juiste plaats krijgen, dus. Met alle tegengestelde belangen, zowel binnen als buiten de EU, een ingewikkelde puzzel!